Inspektorsko przy instalacjach LPG regularnie trafiam na reduktory, których nikt nie wymieniał od kilkunastu lat, bo „działają”. Data produkcji na obudowie jest nieczytelna albo pochodzi z poprzedniej dekady, membrana zestarzała się, a przy większym poborze gazu ciśnienie za reduktorem spada. Użytkownik podejrzewa butlę, potem kuchenkę, a problem siedzi w elemencie, który kosztuje kilkadziesiąt złotych. Równie często widzę reduktor niedopasowany do urządzenia, na przykład kupiony „jakikolwiek” przy wymianie butli.
Jak działa regulator LPG?
W butli lub zbiorniku LPG jest przechowywany w postaci ciekłej, a nad cieczą znajduje się gaz pod ciśnieniem zależnym od temperatury i składu mieszaniny. Latem może ono przekraczać 10 barów, zimą spada do jednego czy dwóch. Regulator działa jak automatyczny zawór: membrana obciążona sprężyną otwiera i przymyka przepływ tak, by po stronie wyjściowej ciśnienie było stałe, niezależnie od ciśnienia w butli i od tego, ile gazu w danej chwili pobierają urządzenia.
Przy pojedynczej butli do kuchenki wystarcza jeden reduktor, który obniża ciśnienie od razu do wartości roboczej. W domowych instalacjach zasilanych ze zbiornika stosuje się zwykle redukcję dwustopniową: reduktor pierwszego stopnia przy zbiorniku obniża ciśnienie do wartości rzędu kilkuset milibarów lub ponad barowej, a reduktor drugiego stopnia przy budynku do wartości roboczej. Reduktory instalacji zbiornikowych mają często dodatkowe zabezpieczenia, takie jak zawór odcinający przy wzroście ciśnienia, który chroni urządzenia w razie awarii regulatora. Więcej o instalacjach ze zbiornikiem piszemy w artykule instalacja LPG ze zbiornikiem.
Ciśnienie wyjściowe regulatora musi odpowiadać kategorii urządzenia podanej na tabliczce znamionowej, najczęściej 30 lub 37 mbar. Reduktor o innym ciśnieniu sprawi, że urządzenie będzie pracowało ze zbyt małym lub zbyt dużym płomieniem i spalało gaz nieprawidłowo. Dlatego przy wymianie regulatora trzeba dobrać go do urządzenia i rodzaju przyłącza butli, a nie kupować pierwszego z brzegu. O ciśnieniach roboczych gazu ziemnego i LPG piszemy w tekście ciśnienie gazu w instalacji, normy i pomiar.
Jakie objawy powinny zwrócić uwagę?
Najczęstszym sygnałem jest słaby, niestabilny lub „pulsujący” płomień, zwłaszcza przy kilku palnikach pracujących jednocześnie, a także problemy z zapłonem i gaśnięcie urządzenia. Niepokojące są też zbyt duży, żółty płomień, który może świadczyć o zbyt wysokim ciśnieniu, syczenie lub zapach gazu w okolicy reduktora, korozja i uszkodzenia obudowy oraz szron na reduktorze przy normalnym poborze gazu. Wiele z tych objawów ma jednak inne przyczyny, dlatego warto je umieć odróżnić.
| Objaw | Możliwa przyczyna | Co zrobić |
|---|---|---|
| słaby płomień zimą, gdy butla stoi na zewnątrz lub w zimnym miejscu | mieszanina z dużą zawartością butanu słabo odparowuje w niskiej temperaturze | butlę z propanem lub mieszanką zimową, przechowywanie zgodne z zasadami |
| słaby płomień tuż przed końcem butli | kończy się gaz, zostaje mieszanina trudniej odparowująca | wymienić butlę |
| słaby lub pulsujący płomień przy pełnej butli i w normalnej temperaturze | zużyta membrana regulatora, zabrudzenie, zbyt mała wydajność regulatora | sprawdzić datę produkcji, wymienić regulator, sprawdzić ciśnienie |
| zbyt duży, żółty, „wysoki” płomień | zbyt wysokie ciśnienie za regulatorem, regulator niedopasowany lub uszkodzony | natychmiast przestać używać, wymienić regulator, sprawdzić dysze urządzenia |
| szron na reduktorze przy zwykłym gotowaniu | uszkodzenie regulatora lub zbyt duży pobór w stosunku do wydajności | zakręcić butlę, serwis |
| syczenie lub zapach gazu przy reduktorze | nieszczelne połączenie, uszkodzona uszczelka, uszkodzony regulator | zakręcić zawór butli, wywietrzyć, sprawdzić szczelność, przy braku poprawy serwis |
| płomień słaby tylko w jednym palniku | zabrudzona dysza lub palnik, a nie regulator | wyczyścić palnik, przy braku poprawy serwis urządzenia |
Dlaczego regulator się zużywa i kiedy go wymienić?
Regulator pracuje stale, a jego membrana i uszczelki z czasem tracą elastyczność. Na zużycie wpływają wiek, temperatura, wilgoć, promieniowanie UV przy instalacjach zewnętrznych, zanieczyszczenia w gazie i częste podłączanie oraz odłączanie od butli. Norma PN-EN 16129 dotycząca regulatorów LPG zaleca wymianę regulatora najpóźniej po 10 latach od daty produkcji, która jest wybita na obudowie. Producent może podawać krótszy okres, a regulator uszkodzony, skorodowany lub działający nieprawidłowo wymienia się od razu, niezależnie od wieku.
Przy okazji wymiany regulatora warto sprawdzić także wąż łączący reduktor z urządzeniem, bo starzeje się podobnie i w praktyce często wymienia się oba elementy jednocześnie. Przy instalacjach zbiornikowych wymianę reduktorów planuje się razem z przeglądami zbiornika i kontrolą instalacji w budynku.
Czy użytkownik może wymienić regulator sam?
To zależy od rodzaju instalacji. Regulator nakręcany bezpośrednio na zawór butli przy kuchence czy urządzeniu przenośnym jest elementem, który użytkownik podłącza i odłącza przy każdej wymianie butli, więc jego wymiana zgodnie z instrukcją producenta jest zwykle przewidziana dla użytkownika. Trzeba jednak dobrać regulator o właściwym ciśnieniu i przyłączu, sprawdzić uszczelkę, dokręcić połączenie bez nadmiernej siły i po otwarciu zaworu sprawdzić szczelność wodą z mydłem lub płynem do wykrywania nieszczelności.
W instalacji stałej, zasilanej ze zbiornika albo z baterii butli, regulatory są częścią instalacji gazowej i ich wymianę wykonuje osoba z uprawnieniami, ze sprawdzeniem szczelności i ciśnienia po pracy. Granicę między obsługą użytkową a pracami dla fachowca opisujemy w artykule czy można samodzielnie naprawić instalację gazową, a zasady bezpiecznego używania i przechowywania butli w tekście butla gazowa, bezpieczne użytkowanie i przechowywanie.
Co sprawdzić przy regulatorze LPG?
Sprawdź datę produkcji, zgodność ciśnienia z urządzeniem i stan połączeń:
- Odczytaj datę produkcji na obudowie regulatora i wymień go, jeśli minęło 10 lat albo data jest nieczytelna.
- Sprawdź, czy ciśnienie wyjściowe regulatora odpowiada kategorii urządzenia podanej na jego tabliczce znamionowej.
- Obejrzyj obudowę i połączenia: korozja, pęknięcia czy uszkodzony gwint oznaczają wymianę.
- Po każdej wymianie butli lub regulatora sprawdź szczelność połączenia wodą z mydłem lub płynem do wykrywania nieszczelności.
- Przy instalacji zbiornikowej upewnij się, że reduktory są objęte przeglądami i masz dokument z ostatniej wymiany.
Nie warto zwlekać, gdy czuć gaz, płomień jest wyraźnie nienormalny, na reduktorze widać uszkodzenia albo problemy zaczęły się po zmianie butli, regulatora lub urządzenia. Przy podejrzeniu nieszczelności priorytetem jest bezpieczeństwo, a nie dalsze testowanie urządzenia.