Przy diagnostyce ciśnienia gazu dobiera się punkty pomiarowe do układu instalacji i dostępnej armatury: przy urządzeniu, a w razie potrzeby również przed reduktorem i za nim. Porównuje się wyniki w spoczynku i podczas pracy urządzenia z pełną mocą. W sytuacji, kiedy ciśnienie przed reduktorem jest prawidłowe, a za nim za niskie, może to wskazywać na problem z reduktorem, jego nastawą lub wydajnością (trzeba też uwzględnić obciążenie i miejsce pomiaru). Gdy w spoczynku wszystko się zgadza, a przy pracy kotła ciśnienie wyraźnie spada, przyczyną może być ograniczenie przepływu przez gazomierz, przewody albo filtr. Z kolei kiedy ciśnienie jest zbyt niskie przy wszystkich urządzeniach, problem może leżeć we wspólnej części instalacji, reduktorze, przyłączu lub sieci. Te scenariusze wymagają zupełnie innych działań i nie da się ich rozróżnić bez kilku pomiarów.
Co oznacza „prawidłowe ciśnienie”?
płynie siecią dystrybucyjną pod niskim ciśnieniem (do 10 kPa) albo pod średnim, wyższym ciśnieniem. W tym drugim przypadku przed budynkiem znajduje się reduktor (zwykle w szafce gazowej), który obniża je do wartości odpowiedniej dla instalacji wewnętrznej. Przy rolę tę pełni lub zbiorniku. W instalacji domowej ciśnienie podaje się zwykle w milibarach (20 mbar to dokładnie 2 kPa), a ciśnienie zasilania podaje się jako nadciśnienie względem atmosfery.
Norma PN-EN 437 określa gazy do badań, ciśnienia próbne i kategorie urządzeń, więc nie wyznacza jednego zakresu eksploatacyjnego dla wszystkich instalacji. Dopuszczalne ciśnienie zasilania trzeba sprawdzić w instrukcji urządzenia, a poniższa tabela pokazuje przykładowe wartości spotykane w Polsce.
| Rodzaj gazu | Ciśnienie nominalne przy urządzeniu | Dopuszczalny zakres pracy | Uwagi |
|---|---|---|---|
| gaz ziemny wysokometanowy (grupa E) | 20 mbar | według instrukcji, w części urządzeń 17–25 mbar | podstawowy gaz w sieci w większości kraju |
| gaz ziemny zaazotowany (grupa L) | zależnie od podgrupy, np. 20 lub 13 mbar | zgodnie z instrukcją urządzenia | dostarczany w części zachodniej Polski, wymaga urządzeń przystosowanych do tej grupy |
| LPG, propan lub propan-butan | np. 30 lub 37 mbar, zależnie od urządzenia | zgodnie z instrukcją urządzenia | także kuchenki zasilane z butli mogą wymagać 37 mbar; reduktor dobiera się do urządzenia |
Ostatecznym punktem odniesienia jest zawsze tabliczka znamionowa i instrukcja konkretnego urządzenia, gdzie producent podaje rodzaj gazu, kategorię i wymagane ciśnienie zasilania. Liczy się też miejsce pomiaru, ponieważ ciśnienie przed reduktorem, za reduktorem i przy samym urządzeniu to trzy różne wartości, więc różnice między nimi mają znaczenie diagnostyczne.
Jakie objawy mogą sugerować problem z ciśnieniem?
Za niskie ciśnienie objawia się zwykle małym, niestabilnym płomieniem, który może gasnąć, trudnościami z zapłonem, spadkiem mocy grzewczej, chłodniejszą ciepłą wodą przy większym poborze i kodami błędów kotła związanymi z płomieniem lub ciśnieniem gazu. Za wysokie ciśnienie może powodować płomień zbyt duży, hałaśliwy, czasem żółty i kopcący, okopcenie naczyń i wymiennika oraz ryzyko z wyższą emisją .
Gdzie problem pojawia się najczęściej?
Jednym z możliwych źródeł kłopotów w instalacjach LPG jest reduktor, który może być zużyty, z zesztywniałą membraną albo dobrany do innego ciśnienia niż wymaga urządzenie. Trzeba pamiętać, że reduktory mają określony przez producenta okres użytkowania i powinny być wymieniane zgodnie z tym zaleceniem. W przypadku butli dochodzi do tego temperatura. Niska temperatura ogranicza odparowanie mieszanki propan-butan, więc butla stojąca zimą na zewnątrz lub w nieogrzewanym pomieszczeniu może nie zapewniać wymaganego przepływu gazu. Sama wydajność zależy również od składu mieszanki i poboru gazu, a przy dużym poborze reduktor i butla mogą się dodatkowo wychładzać i pokrywać szronem. Rozwiązaniem może być zastosowanie propanu, jeśli urządzenie i reduktor są do niego przystosowane, albo prawidłowo zaprojektowane zasilanie z kilku butli lub zbiornika. Pamiętaj, że sam dobór układu należy zlecić fachowcowi, zamiast podkręcać samodzielnie reduktor.
W instalacjach z gazem ziemnym pojawiają się często po zmianie lub dołożeniu urządzenia. Instalacja i gazomierz dobrane kiedyś do samej kuchenki mogą nie przepuścić ilości gazu potrzebnej kotłowi o dużej mocy, a ciśnienie spada dopiero wtedy, gdy kocioł pracuje z pełną mocą, na przykład przy grzaniu ciepłej wody. Przyczyną bywają też zatkane filtry, korozja i osady w starych przewodach oraz zbyt długie lub cienkie odcinki instalacji.
Kto i jak wykonuje pomiar?
Pomiar ciśnienia gazu wykonuje uprawniony fachowiec, zwykle serwisant urządzeń gazowych lub osoba kontrolująca instalację, manometrem podłączonym do króćca pomiarowego na zaworze gazowym urządzenia, reduktorze lub armaturze. Podczas pomiaru mierzy się ciśnienie statyczne, gdy urządzenie nie pracuje, i dynamiczne, podczas pracy z pełną mocą. Następnie sam wynik interpretuje się w kontekście rodzaju gazu, miejsca pomiaru, wymagań producenta i objawów zgłaszanych przez użytkownika, a po pomiarze króciec trzeba zamknąć i sprawdzić jego szczelność.
Pomiar ciśnienia zasilania wykonuje się podczas uruchomienia i serwisu kotła zgodnie z instrukcją producenta, a przy corocznej kontroli instalacji gazowej wykonuje się go, gdy wymaga tego stan instalacji lub zgłaszane objawy. Przy problemach z pracą urządzeń warto poprosić o niego wprost.
Czego nie robić przy problemach z ciśnieniem gazu?
Najważniejsze zasady przy podejrzeniu problemów z ciśnieniem są proste:
Nie reguluj samodzielnie reduktora ani zaworu gazowego, bo bez przyrządów i znajomości układu łatwo pogorszyć spalanie lub doprowadzić do nieszczelności.
Nie zakładaj, że żółty płomień zawsze oznacza złe ciśnienie, bo przyczyną może być też brud, niedobór powietrza lub źle dobrane dysze.
Nie podgrzewaj butli LPG otwartym ogniem ani grzejnikiem, żeby „poprawić ciśnienie”.
Nie resetuj w kółko kotła, który nie może odpalić, bo wielokrotne próby zapłonu przy niestabilnym zasilaniu zwiększają ryzyko opóźnionego zapłonu gazu zgromadzonego w komorze spalania.
Nie ignoruj hałasu, kopcenia i nietypowej pracy urządzenia, bo to sygnały do diagnozy, a nie do przyzwyczajenia.
Co sprawdzić przy objawach problemów z ciśnieniem gazu?
- Sprawdź na tabliczce znamionowej i w instrukcji urządzenia rodzaj gazu, kategorię i wymagane ciśnienie zasilania. To punkt odniesienia dla serwisanta.
- Sprawdź, czy problem dotyczy wszystkich urządzeń gazowych czy tylko jednego. Prawidłowa praca kuchenki nie wyklucza problemu z zasilaniem przy większym poborze kotła. Objawy przy wszystkich urządzeniach mogą wskazywać na problem we wspólnej części instalacji, reduktorze lub dostawie.
- Zanotuj, kiedy pojawiają się objawy: przy rozruchu, przy pracy z pełną mocą, przy jednoczesnym gotowaniu i grzaniu wody, w mroźne dni. To ważna informacja przy diagnozie.
- Przy instalacji LPG sprawdź datę produkcji reduktora, rodzaj gazu w butli i to, czy problem nasila się przy niskiej temperaturze lub przy końcówce butli.
- Zleć pomiar ciśnienia statycznego i dynamicznego uprawnionemu fachowcowi i nie próbuj samodzielnie regulować armatury.