Inspektorsko przy kontrolach domów zasilanych ze zbiornika LPG najczęściej spotykam dwa problemy. Pierwszy to zbiornik ustawiony „tam, gdzie było miejsce”, czyli zbyt blisko granicy działki, przy studzience kanalizacyjnej albo w obniżeniu terenu, które po kilku latach zarosło i przestało być widoczne. Drugi to przekonanie właściciela, że skoro zbiornik należy do dostawcy, to dostawca odpowiada za wszystko. Oba wynikają z braku wiedzy o tym, gdzie kończy się zbiornik, a zaczyna instalacja w budynku.
Dlaczego zbiornik LPG podlega innym zasadom niż butla?
Bo nie jest wyłącznie magazynem paliwa, ale częścią instalacji zasilającej budynek. W domowym zbiorniku znajduje się od kilkuset do kilku tysięcy litrów skroplonego gazu pod ciśnieniem kilku do kilkunastu barów, zależnie od temperatury. Gaz odparowuje w zbiorniku, przechodzi przez reduktor pierwszego stopnia przy zbiorniku, płynie przewodem w gruncie do budynku, a przy budynku przechodzi przez reduktor drugiego stopnia, który obniża ciśnienie do wartości dla urządzeń, zwykle 30 lub 37 mbar.
Każdy z tych elementów ma swoje wymagania: lokalizacja zbiornika na działce, sposób prowadzenia przewodu w gruncie, reduktory montowane wyłącznie na zewnątrz budynku, instalacja wewnętrzna i urządzenia. Dlatego inwestycję planuje się z projektem i doświadczonym wykonawcą, a nie na podstawie jednej tabelki z internetu. Warto też pamiętać o dwóch zasadach z warunków technicznych: instalacje zasilane gazem płynnym wolno stosować tylko w budynkach niskich, a w jednym budynku nie wolno łączyć LPG z gazem z sieci.
Od czego zależą odległości?
Podstawą są przepisy warunków technicznych dla budynków, które w § 179 określają odległości zbiorników gazu płynnego od budynków mieszkalnych, zamieszkania zbiorowego i użyteczności publicznej. Decyduje nominalna pojemność zbiornika i to, czy jest naziemny, czy podziemny. Zbiornik podziemny jest osłonięty gruntem, dlatego może stać znacznie bliżej budynku.
| Pojemność zbiornika | Odległość zbiornika naziemnego od budynku mieszkalnego | Odległość zbiornika podziemnego od budynku mieszkalnego | Minimalna odległość od granicy działki (naziemny / podziemny) |
|---|---|---|---|
| do 3 m³ | 3 m | 1 m | 1,5 m / 0,5 m |
| powyżej 3 do 5 m³ | 5 m | 2,5 m | 2,5 m / 1,25 m |
| powyżej 5 do 7 m³ | 7,5 m | 3 m | 3,75 m / 1,5 m |
| powyżej 7 do 10 m³ | 10 m | 5 m | 5 m / 2,5 m |
Odległość od granicy działki wynosi co najmniej połowę odległości wymaganej od budynku, przy zachowaniu odległości od budynków na działce. Odległość od budynku można zmniejszyć o połowę, jeśli między zbiornikiem a budynkiem stoi wolno stojąca ściana oddzielenia przeciwpożarowego o odporności ogniowej co najmniej REI 120. Przy zbiorniku do 10 m³ podobny efekt daje pas ściany budynku o odporności REI 120, bez okien i drzwi, szerszy o 2 m z każdej strony od rzutu zbiornika. Przepisy określają też odległości od napowietrznych linii energetycznych: co najmniej 3 m przy napięciu do 1 kV i 15 m przy wyższym.
Zbiorniki gazu płynnego nie mogą być sytuowane w zagłębieniach terenu, w miejscach podmokłych oraz w odległości mniejszej niż 5 m od rowów, studzienek lub wpustów kanalizacyjnych.
Ten przepis jest szczególnie praktyczny, bo wynika wprost z fizyki gazu. W razie nieszczelności LPG nie unosi się jak gaz ziemny, tylko opada i spływa do najniższych miejsc. Zbiornik przy rowie melioracyjnym, w obniżeniu terenu albo obok studzienki kanalizacyjnej tworzy warunki, w których gaz może wpłynąć do kanalizacji i przedostać się nią daleko od zbiornika, nawet do budynków sąsiadów. Dolna granica wybuchowości propanu to około 2% objętości, więc do niebezpiecznego stężenia wystarczy niewielka ilość gazu.
Jakie dokumenty i etapy trzeba przewidzieć?
Instalacja zbiornikowa na gaz płynny z pojedynczym zbiornikiem o pojemności do 7 m³, zasilająca dom jednorodzinny, nie wymaga pozwolenia na budowę, ale wymaga zgłoszenia w starostwie. Większe zbiorniki wymagają pozwolenia. Do tego dochodzi instalacja gazowa w budynku, której wykonanie w użytkowanym budynku wymaga zgłoszenia z projektem. W praktyce dostawcy gazu oferujący dzierżawę zbiorników często przygotowują dokumentację i zgłoszenie w ramach umowy.
Przebieg inwestycji wygląda zwykle tak: projekt obejmujący lokalizację zbiornika i instalację, zgłoszenie, przygotowanie podłoża lub wykopu, montaż zbiornika i przewodu przez uprawnionego wykonawcę, próba szczelności, odbiór zbiornika jako urządzenia ciśnieniowego przez Urząd Dozoru Technicznego, pierwsze napełnienie i uruchomienie urządzeń przez serwis. Wszystkie dokumenty z tych etapów, czyli projekt, zgłoszenie, protokoły prób i dokument dozorowy, trzeba przechowywać przez cały okres użytkowania instalacji.
Zbiornik własny czy dzierżawiony?
Przy zbiorniku dzierżawionym właścicielem urządzenia jest dostawca gazu. Koszt wejścia jest niższy, a dostawca zwykle odpowiada za sam zbiornik jako urządzenie ciśnieniowe, w tym za badania dozorowe i jego armaturę. W zamian odbiorca zobowiązuje się kupować gaz u tego dostawcy przez okres umowy, co ogranicza możliwość negocjowania ceny. Przy zbiorniku własnym koszt zakupu jest wyższy, ale gaz można kupować u dowolnego dostawcy, a wszystkie obowiązki, łącznie z dozorem technicznym, spoczywają na właścicielu.
W obu przypadkach kluczowe jest przeczytanie umowy pod kątem podziału obowiązków. Instalacja od zbiornika do budynku, reduktor drugiego stopnia przy budynku i instalacja wewnętrzna zwykle nie są objęte odpowiedzialnością dostawcy, nawet jeśli to on zbiornik zamontował. Nie zawsze zakres jest tak szeroki, jak sugeruje sprzedawca.
Jakie obowiązki zostają po montażu zbiornika?
Po uruchomieniu instalacji temat się nie kończy. Zbiornik podlega dozorowi technicznemu, więc w ustalonych terminach przechodzi badania wykonywane przez inspektora UDT, a eksploatujący, właściciel lub dostawca, odpowiada za ich zorganizowanie. Instalacja gazowa w budynku, razem z przewodami kominowymi, podlega corocznej kontroli z art. 62 Prawa budowlanego, za którą zawsze odpowiada właściciel domu. Do tego dochodzi serwis urządzeń, zwłaszcza kotła, według zaleceń producenta.
Na co dzień warto pilnować otoczenia zbiornika: dojazdu dla autocysterny, braku roślinności, materiałów palnych i składowanych przedmiotów wokół zbiornika, stanu pokrywy i armatury, a zimą odśnieżenia dostępu. Przy zbiorniku nie wolno używać otwartego ognia, grilla ani narzędzi iskrzących. Więcej o tym, czym różni się eksploatacja LPG od gazu ziemnego, piszemy w artykule gaz ziemny czy LPG, instalacja, przeglądy i zagrożenia.
Kiedy nie czekać na rutynowy termin?
Natychmiastowa kontrola jest potrzebna, gdy w okolicy zbiornika lub w budynku pojawi się zapach gazu, gdy zbiornik lub armatura zostały uszkodzone mechanicznie, na przykład przez pojazd albo spadający konar, gdy instalacja długo nie pracowała i ma być ponownie uruchomiona oraz po wymianie elementów armatury lub reduktora. Sygnałem ostrzegawczym jest też szron na armaturze lub przewodzie w miejscu, gdzie wcześniej go nie było, bo może wskazywać na wypływ gazu. Przy zapachu gazu odsuń się od zbiornika, nie uruchamiaj urządzeń elektrycznych ani pojazdów w pobliżu, wezwij pomoc pod numerem 112 i powiadom pogotowie techniczne dostawcy. Szczegóły dotyczące zakazu LPG poniżej poziomu terenu opisujemy w tekście instalacja gazowa w piwnicy.
Co sprawdzić przy zbiorniku LPG?
Właściciel może sam porównać odległości z wymaganiami, obejrzeć otoczenie zbiornika i sprawdzić terminy badań:
- Sprawdź pojemność zbiornika na tabliczce i porównaj odległości od budynków, granicy działki i studzienek z wymaganiami § 179.
- Upewnij się, że zbiornik nie stoi w obniżeniu terenu i że w promieniu 5 m nie ma rowów, studzienek ani wpustów kanalizacyjnych.
- Ustal, kto jest eksploatującym zbiornik i kiedy minął termin ostatniego badania dozorowego.
- Przeczytaj umowę z dostawcą pod kątem podziału obowiązków za zbiornik, reduktory, przewód do budynku i instalację wewnętrzną.
- Sprawdź datę ostatniej kontroli instalacji gazowej w budynku i przewodów kominowych oraz serwisu kotła.