Inspektorsko w jednej instalacji często widzę kilka epok: stalowy pion z lat siedemdziesiątych, miedziany odcinek dołożony przy remoncie kuchni i gumowy wąż do kuchenki, który ktoś wydłużył, bo nowe szafki stanęły dalej. Miejsca przejść między nimi, złączki i prowizoryczne przedłużenia to właśnie te punkty, w których najczęściej znajduję nieszczelności i zalecenia do protokołu.
Z jakich materiałów wykonuje się rury gazowe na poszczególnych odcinkach?
Dobór materiału zależy od odcinka instalacji. Przewody podziemne dalej niż 0,5 m od ściany muszą spełniać wymagania przepisów dotyczących sieci gazowych; nie oznacza to nakazu stosowania wyłącznie PE.
| Strefa | Typowy materiał | Dlaczego |
|---|---|---|
| gazociąg i przyłącze w gruncie, dalej niż 0,5 m od ściany | PE łączony zgrzewaniem lub stal dobrana do warunków | odporność na korozję, elastyczność, długa żywotność |
| przejście z gruntu na powierzchnię | fabryczna kształtka PE-stal, często w rurze osłonowej | rozwiązanie wejścia zgodne z projektem i wymaganym odcinkiem stalowym |
| od 0,5 m przed ścianą do kurków przed gazomierzami w budynkach wielorodzinnych | stal bez szwu lub ze szwem, łączona przez spawanie | odporność mechaniczna i ogniowa |
| wnętrze domu jednorodzinnego; w pozostałych budynkach odcinki za gazomierzami lub odgałęzieniami do lokali | stal łączona także gwintowo albo miedź lutowana lutem twardym | odporność ogniowa i trwałość połączeń |
| podłączenie urządzenia | sztywna rura albo elastyczny przewód metalowy | podłączenie bez naprężeń |
W domu jednorodzinnym odcinek od 0,5 m przed ścianą do wyprowadzenia poza jej wewnętrzne lico wykonuje się ze stali łączonej spawaniem (§ 163 ust. 3). Dopuszczenie miedzi we wnętrzu nie obejmuje tego przejścia. W budynkach użyteczności publicznej stal spawana jest wymagana na odcinku wskazanym w § 163 ust. 2, do odgałęzień lokali użytkowych.
Inne sposoby łączenia, na przykład systemy zaprasowywane, są dopuszczalne, jeśli spełniają wymagania szczelności i trwałości z normy dotyczącej przewodów gazowych w budynkach, w zakresie dopuszczonym przez § 163 ust. 4. Nie znosi to wymogu spawania odcinków określonych w ust. 2–3. Rury, złączki i uszczelnienia muszą być przeznaczone do gazu i stosowane jako zgodny system. Ważne są też zasady prowadzenia: przewodów nie należy prowadzić przez pomieszczenia mieszkalne, a połączenia gwintowane są tam zakazane, poziome odcinki gazu ziemnego biegną co najmniej 0,1 m powyżej innych przewodów, a przy skrzyżowaniach zachowuje się odstęp co najmniej 0,02 m. W piwnicach i suterenach przewody prowadzi się na powierzchni ścian lub pod stropem. Na pozostałych kondygnacjach nadziemnych dopuszczalne są też bruzdy osłonięte nieuszczelnionymi ekranami albo wypełnione łatwo usuwalną, niepowodującą korozji masą tynkarską po . Bruzd z rurami miedzianymi wypełniać nie wolno.
Jakie zalety i wady mają stalowe rury gazowe?
Rury stalowe mają dużą wytrzymałość mechaniczną, ale zachowanie całej instalacji w pożarze zależy także od połączeń, armatury i mocowań. Sam materiał nie gwarantuje szczelności w dowolnej temperaturze. Ich słabym punktem jest korozja. Rura chroniona farbą może służyć dziesiątki lat, ale tam, gdzie powłoka została uszkodzona, a otoczenie jest wilgotne, korozja postępuje szybko: w piwnicach, przy przejściach przez ściany i stropy oraz tam, gdzie kapie woda z innych instalacji. Dlatego warunki techniczne wymagają zabezpieczenia rur stalowych przed korozją po próbie szczelności.
Drugi typowy problem to połączenia gwintowane w starszych instalacjach, uszczelniane przed laty konopiami czy pastą. Po latach drgań, zmian temperatury i przeróbek bywają pierwszym miejscem nieszczelności. Zakres oczyszczenia i naprawy powłoki należy ustalić po ocenie stanu rury. Głębokie wżery, łuszczenie metalu lub korozja przy złączkach wymagają oceny specjalisty; nie należy samodzielnie szlifować ani rozkręcać podejrzanego odcinka.
Kiedy można stosować miedź w instalacji gazowej?
Miedź jest lżejsza od stali, łatwiej ją prowadzić w modernizowanych wnętrzach i jest odporna na typową korozję. Podstawowym sposobem wskazanym w przepisach jest lutowanie twarde. Inne połączenia, np. zaprasowywane, wymagają spełnienia warunków § 163 ust. 4 i zastosowania systemu przeznaczonego do gazu; lutowanie miękkie nie jest jego zamiennikiem. Miedź jest bardziej podatna na zgniecenie i przecięcie, więc w miejscach narażonych na uszkodzenia wymaga osłony. Nie wolno jej prowadzić po zewnętrznej stronie ścian. W budynkach innych niż jednorodzinne, zagrodowe i rekreacji indywidualnej § 163 ust. 4 dopuszcza miedź za gazomierzami lub odgałęzieniami prowadzącymi do odrębnych mieszkań albo lokali użytkowych, z zachowaniem wymagań dla wcześniejszego odcinka stalowego. Nie należy sprowadzać tej granicy wyłącznie do położenia gazomierza.
Gdzie można stosować rury PE do gazu?
Polietylen nie koroduje w wilgotnej ziemi, znosi drobne ruchy gruntu i osiadanie, a połączenia zgrzewane tworzą jednolity przewód bez gwintów. Trwałość przewodu PE zależy od klasy rury, ciśnienia, temperatury, montażu i uszkodzeń; nie należy traktować okresu projektowego jako gwarantowanej żywotności konkretnego przyłącza. Nie zastępują wymaganego stalowego wejścia do budynku ani przewodów wewnętrznych: polietylen mięknie w temperaturze, która w pożarze pojawia się bardzo szybko, a na powierzchni niszczy go promieniowanie UV i uderzenia.
Najwięcej problemów pojawia się w trzech miejscach. Pierwsze to przejście PE-stal, które wykonuje się fabryczną kształtką przejściową, a stalowy odcinek wychodzący z ziemi chroni przed korozją, ponieważ ten odcinek jest szczególnie narażony na wilgoć i uszkodzenia powłoki. Drugie to „naprawy” rury zahaczonej łopatą lub koparką przy budowie tarasu czy podjazdu: klejenie, taśma albo złączka nieprzeznaczona do gazu nie zapewniają wymaganej trwałości i szczelności. Trzecie to nieprawidłowe rozwiązanie wyjścia z gruntu i wejścia do budynku. Samodzielne dołożenie osłony nie zastępuje wymaganego odcinka stalowego; szczegóły przejścia wynikają z projektu i warunków operatora. Uszkodzenie sieci lub przyłącza należy zgłosić pod 992 niezależnie od sporu o własność. Granicę własności i eksploatacji ustala się z dokumentacji oraz umowy. Granice odpowiedzialności opisujemy w tekście przyłącze gazowe: kto odpowiada i co sprawdzić przy zakupie domu.
Trasę przyłącza znajdziesz na mapie powykonawczej, na mapie zasadniczej w ośrodku dokumentacji geodezyjnej albo u operatora. Nie zakładaj bezpiecznej głębokości kopania na podstawie wartości typowych ani obecności taśmy ostrzegawczej. Poziom terenu mógł się zmienić. Prace w sąsiedztwie gazociągu uzgodnij z operatorem, ustal przebieg i sposób zabezpieczenia robót. Samo kopanie ręczne nie wyklucza uszkodzenia rury.
Jak podłączać urządzenia gazowe przewodem elastycznym?
Warunki techniczne przewidują podłączanie urządzeń na stałe albo elastycznymi przewodami metalowymi, a zawór odcinający umieszcza się w tym samym pomieszczeniu, nie dalej niż 1 m od króćca urządzenia. Odległość 1 m dotyczy zaworu względem króćca, a nie uniwersalnej maksymalnej długości węża. Dobór przewodu metalowego, np. objętego PN-EN 14800, musi uwzględniać urządzenie, rodzaj gazu, ciśnienie i instrukcję montażu.
Dla zasilania z indywidualnej butli LPG do 11 kg obowiązuje § 177: przewód między reduktorem a urządzeniem może być elastyczny, ale musi spełniać określone wymagania, w tym długość do 3 m, wytrzymałość na ciśnienie co najmniej 300 kPa i odporność na LPG oraz temperaturę do 60°C. Przy mocy urządzenia ponad 10 kW potrzebny jest dodatkowo odcinek stalowy co najmniej 0,5 m. Nie każdy przewód metalowy pasuje do zestawu butlowego. Węże wymienia się według instrukcji oraz niezwłocznie w razie uszkodzeń; sama data produkcji nie określa uniwersalnego terminu wymiany. Zasady wymiany i opisujemy w tekście kiedy wymienić uszczelki i złączki w instalacji gazowej.
- Przedłużanie dwóch węży złączką albo prowadzenie gazu wężem do innego pomieszczenia.
- Zagniecenia, skręcenia i naprężenie przewodu po przesunięciu kuchenki.
- Prowadzenie przewodu za piekarnikiem, gdzie nagrzewa się podczas pieczenia.
- Zabudowa zaworu odcinającego szafką bez dostępu.
Co oznaczają kolory rur?
Żółty jest powszechnie stosowanym kolorem identyfikującym gaz, ale nie stanowi dowodu przeznaczenia przewodu ani uniwersalnego nakazu pomalowania każdej rury wewnętrznej w całości. Stalowe rury maluje się po próbie szczelności, co jest jednocześnie zabezpieczeniem antykorozyjnym. Oznaczenia, np. opaski i napisy „gaz”, dobiera się do projektu i zasad identyfikacji danej instalacji. Potoczne „czarne” i „szare” rury to w większości przypadków określenia materiału, a nie barwy rozpoznawczej.
| Co widzisz | Co to zwykle jest | Na co uważać |
|---|---|---|
| żółta rura stalowa na ścianie lub pod stropem | instalacja gazowa | w starszych budynkach zdarzają się pomyłki i przemalowania |
| rura miedziana z żółtą opaską lub napisem „gaz” | instalacja gazowa z miedzi | nie wolno jej prowadzić po zewnętrznej stronie ściany |
| żółta rura z tworzywa w wykopie | gazociąg lub przyłącze z PE | tworzywo kończy się przed budynkiem |
| czarna rura z tworzywa z żółtymi pasami | gazociąg z PE | żółte pasy oznaczają gaz |
| czarna rura z niebieskimi pasami lub niebieska | przyłącze wodociągowe z PE | nie mylić z gazem przy pracach ziemnych |
| „czarna” niemalowana rura stalowa | stal czarna, używana do gazu, ale też do ogrzewania | sam materiał nie przesądza o medium |
| szara rura stalowa | stal ocynkowana, typowa dla starszych instalacji wody | nie zakładaj, że to woda, jeśli łączy się z armaturą gazową |
| szara rura z tworzywa o dużej średnicy | kanalizacja wewnętrzna | sam kolor i średnica nie wystarczą do identyfikacji |
Najpewniejszą wskazówką jest to, do czego rura prowadzi. Rura biegnąca od gazomierza do zaworu przed kuchenką, kotłem czy podgrzewaczem jest gazowa niezależnie od koloru. Działa to w obie strony: w starszych budynkach spotyka się piony gazowe zamalowane na kolor ściany, odcinki dołożone przy przeróbkach i nigdy niepomalowane, a także rury innych instalacji pomalowane na żółto przez pomyłkę.
Kiedy materiał staje się argumentem za modernizacją?
Nie ma sensu wymieniać instalacji tylko dlatego, że jest stalowa albo wygląda staro. Modernizację warto rozważyć przy postępującej korozji, gdy połączenia gwintowane wielokrotnie wymagały uszczelniania, gdy instalacja była wielokrotnie przerabiana przez różnych wykonawców, gdy ocena trasy lub połączeń wykaże nieprawidłowości, i gdy protokół kontroli wskazał konkretne zalecenia. Dobrym momentem jest większy remont kuchni czy łazienki, bo odsłonięte przewody można wymienić bez dodatkowego kucia.
Prace zleca się osobom z kwalifikacjami odpowiednimi do montażu i zastosowanej technologii. Po zmianach należy wykonać wymagane badania i udokumentować szczelność przed ponownym użytkowaniem. Nie należy z góry zakładać braku formalności: zależą od kwalifikacji robót, zakresu i ochrony obiektu. Instalowanie instalacji gazowej w użytkowanym budynku lub poza nim podlega co do zasady zgłoszeniu; naprawę, remont i przebudowę trzeba rozróżnić przed rozpoczęciem prac. Szczegóły opisujemy na stronie próba szczelności instalacji gazowej.
Co sprawdzić w instalacji pod kątem materiałów?
Właściciel może sam obejrzeć widoczne rury, połączenia i przewody elastyczne, a ocenę stanu zostawić kontrolującemu:
- Obejrzyj widoczne rury stalowe, zwłaszcza w piwnicy i przy przejściach przez ściany: rdza, wżery, odpadająca powłoka.
- Zgłoś kontrolującemu przebieg przewodów przez pokoje, szczególnie połączenia gwintowane; ocenę zgodności trasy pozostaw specjaliście.
- Obejrzyj przewód przy kuchence lub kotle: zgniecenia, naprężenie, przedłużenia, datę produkcji węża.
- Upewnij się, że zawór przed urządzeniem jest w tym samym pomieszczeniu i łatwo dostępny.
- W domu obejrzyj miejsce, w którym instalacja wychodzi z ziemi: sprawdzenie zgodności przejścia PE–stal z projektem zleć specjaliście; sama widoczna osłona nie potwierdza prawidłowego wejścia.
- Przed remontem prześledź instalację od gazomierza do urządzeń i oznacz ją dopiero, gdy masz pewność co do medium.
- Zachowaj dokumentację przeróbek i protokoły kontroli, żeby wiadomo było, który odcinek z czego i kiedy wykonano.