Inspektorsko przy kontrolach instalacji gazowych w mieszkaniach najczęściej spotykam kuchnię, w której wszystko formalnie jest: kratka wentylacyjna, kuchenka, zawór. Tyle że kratka jest zaklejona folią albo zasłonięta szafką, w oknach nie ma nawiewników, a drzwi do kuchni są szczelne, bez podcięcia. Próba ciągu przy zamkniętym oknie wypada słabo albo kratka wręcz nawiewa zimne powietrze. Mieszkańcy niczego nie zauważają, bo gotują krótko i często uchylają okno. Problem pojawia się zimą, przy długim gotowaniu i zamkniętych oknach.
Dlaczego wentylacja przy kuchence jest tak ważna?
Kuchenka gazowa jest urządzeniem, które pobiera powietrze do spalania z kuchni i oddaje do niej wszystkie produkty spalania. Przy spalaniu gazu ziemnego powstają przede wszystkim dwutlenek węgla i para wodna, a także tlenki azotu. Tlenek węgla pojawia się w większych ilościach, gdy spalanie jest niecałkowite: przy zabrudzonych palnikach, niedoborze powietrza, nieprawidłowo dobranych dyszach albo gdy garnek jest za blisko płomienia i go „dławi”.
Brak wentylacji działa na dwa sposoby jednocześnie. Po pierwsze, produkty spalania nie mają dokąd odpłynąć, więc ich stężenie w kuchni rośnie z każdą minutą gotowania. Po drugie, gdy powietrza zaczyna brakować, spalanie się pogarsza, płomień staje się żółty i niestabilny, a ilość tlenku węgla rośnie szybciej. Pierwszym sygnałem jest zwykle duchota, zaparowane okna i wilgoć na ścianach, które świadczą o rosnącym stężeniu dwutlenku węgla i pary wodnej. Tlenek węgla nie daje żadnych sygnałów, bo jest bezbarwny i bezwonny.
Jak szybko rośnie stężenie tlenku węgla?
Nie da się podać jednej liczby, bo zależy to od mocy palników, ich stanu, wielkości kuchni i tego, ile powietrza się w niej wymienia. Przy sprawnej kuchence i działającej wentylacji stężenie tlenku węgla w kuchni pozostaje niskie. W małej, szczelnej kuchni, przy kilku palnikach pracujących jednocześnie przez dłuższy czas i zabrudzonych palnikach, może po kilkudziesięciu minutach osiągnąć poziom, przy którym zadziała czujnik. Bardzo szybko rośnie natomiast, gdy kuchenka służy do ogrzewania, bo palniki pracują wtedy godzinami bez garnków, przy zamkniętych oknach.
Dla orientacji: czujniki tlenku węgla zgodne z normą PN-EN 50291 alarmują przy stężeniu 50 ppm po 60–90 minutach, przy 100 ppm po 10–40 minutach, a przy 300 ppm w ciągu 3 minut. Długotrwała ekspozycja na stężenie rzędu 200 ppm wywołuje u dorosłych bóle i zawroty głowy w ciągu kilku godzin, a wyższe stężenia prowadzą do utraty przytomności i śmierci. Dzieci, osoby starsze, kobiety w ciąży i osoby z chorobami serca reagują szybciej. Więcej o objawach i źródłach zatrucia piszemy w artykule tlenek węgla w mieszkaniu, objawy, źródła i ochrona.
Co mówią przepisy i normy o kuchni z gazem?
Warunki techniczne dla budynków wymagają, by pomieszczenie z urządzeniami gazowymi pobierającymi powietrze z pomieszczenia, a do takich należy kuchenka, miało kubaturę co najmniej 8 m³ i wysokość co najmniej 2,2 m, a także sprawną wentylację. Norma dotycząca wentylacji w budynkach mieszkalnych, PN-83/B-03430, określa dla kuchni z oknem zewnętrznym wyposażonej w kuchenkę gazową minimalny strumień powietrza usuwanego na poziomie 70 m³/h. Żeby taka ilość powietrza mogła zostać usunięta, musi też napłynąć, więc mieszkanie potrzebuje nawiewu, zwykle przez nawiewniki okienne lub ścienne, oraz drogi przepływu, czyli podcięć lub otworów w drzwiach wewnętrznych.
| Element wentylacji | Co powinno być | Typowy problem |
|---|---|---|
| wywiew z kuchni | drożna kratka wentylacji grawitacyjnej lub mechanicznej, z ciągiem potwierdzonym przez kominiarza | kratka zaklejona, zasłonięta szafką, przewód niedrożny |
| nawiew do mieszkania | nawiewniki w oknach lub ścianach, przy starych oknach ich nieszczelności | szczelne okna bez nawiewników, nawiewniki zamknięte na zimę |
| przepływ przez mieszkanie | podcięcia lub otwory w drzwiach do kuchni i łazienki | nowe szczelne drzwi bez podcięcia |
| okap | okap z wentylatorem wyprowadzony na zewnątrz osobnym przewodem lub okap z filtrem węglowym | okap z wentylatorem podłączony do kanału wentylacji grawitacyjnej |
| kubatura i wysokość kuchni | co najmniej 8 m³ i 2,2 m wysokości | kuchenka w małej wnęce kuchennej bez okna |
Szczególną uwagę warto zwrócić na okap. Okap z wentylatorem podłączony do kanału wentylacji grawitacyjnej zaburza jej działanie: przy pracy wtłacza powietrze do kanału, który może obsługiwać także inne mieszkania, a po wyłączeniu zasłania przekrój kratki. W budynkach z wentylacją grawitacyjną taki okap powinien mieć osobny przewód na zewnątrz albo pracować w obiegu zamkniętym z filtrem, a kratka wentylacyjna musi pozostać drożna.
Jak samodzielnie sprawdzić, czy kratka działa, opisujemy w artykule zatkana kratka wentylacyjna, jak sprawdzić ciąg, a o przepływie powietrza w mieszkaniu w tekście przepływ powietrza w mieszkaniu a ryzyko zatrucia.
Czy kuchenką można dogrzewać mieszkanie?
Absolutnie nie. Kuchenka gazowa nie jest urządzeniem grzewczym, nie ma odprowadzenia spalin ani zabezpieczeń przewidzianych do długotrwałej pracy bez garnków. Gdy palniki lub piekarnik z otwartymi drzwiczkami pracują godzinami przy zamkniętych oknach, cała ilość spalin zostaje w mieszkaniu, a stężenie tlenku węgla rośnie przez cały czas. Straż pożarna co sezon grzewczy przypomina, że ogrzewanie mieszkania kuchenką jest jedną z przyczyn zatruć tlenkiem węgla, szczególnie w czasie awarii ogrzewania i przy wysokich cenach energii. Jeśli w mieszkaniu jest zimno, bezpieczniejszy jest grzejnik elektryczny.
Jak rozpoznać, że coś jest nie tak?
Najbardziej niepokojącym sygnałem jest żółty, pomarańczowy lub kopcący płomień zamiast niebieskiego, a także osad sadzy na dnie garnków. Duszność, ból głowy, senność lub zawroty głowy podczas gotowania albo po nim mogą być objawem zatrucia tlenkiem węgla, zwłaszcza gdy mijają po wyjściu na świeże powietrze. Sygnałami problemu z wentylacją są też stale zaparowane okna, wilgoć i pleśń w narożnikach kuchni oraz kratka, która przy zamkniętym oknie nie wyciąga powietrza albo wręcz je nawiewa. Alarm czujnika tlenku węgla zawsze oznacza natychmiastowe wietrzenie i wyjście z mieszkania.
Co sprawdzić w kuchni z kuchenką gazową?
Sprawdź drożność kratki, dopływ powietrza przez nawiewniki lub uchylone okno, płomień palników i czujnik CO:
- Sprawdź, czy kratka wentylacyjna jest drożna i niczym nie zasłonięta, a przy zamkniętym oknie wyciąga powietrze.
- Upewnij się, że w oknach są otwarte nawiewniki albo inny stały dopływ powietrza.
- Sprawdź, czy drzwi do kuchni mają podcięcie lub otwory umożliwiające przepływ powietrza.
- Obserwuj płomień: powinien być niebieski i stabilny na wszystkich palnikach, a palniki czyste.
- Zamontuj czujnik tlenku węgla zgodnie z instrukcją producenta i testuj go regularnie.
- Sprawdź datę ostatniej kontroli instalacji gazowej i przewodów wentylacyjnych.