Jak często sprawdzać wentylację grawitacyjną, mechaniczną i rekuperację

Jak często kontrolować wentylację i kto może to zrobić?

Kanały wentylacyjne każdego typu kontroluje się co najmniej raz w roku. Rodzaj wentylacji decyduje o tym, kto może wykonać kontrolę i jakie czynności dochodzą do niej dodatkowo:

Roczna kontrola przewodów (art. 62 Prawa budowlanego)

Art. 62 ust. 1 pkt 1 lit. c Prawa budowlanego wymaga co najmniej raz w roku kontroli stanu technicznego przewodów kominowych: dymowych, spalinowych i wentylacyjnych. Obowiązek dotyczy także domów jednorodzinnych. Kto może przeprowadzić kontrolę:

• przewody dymowe oraz grawitacyjne przewody spalinowe i wentylacyjne – osoba z kwalifikacjami mistrza w rzemiośle kominiarskim lub odpowiednimi uprawnieniami budowlanymi,
• przewody, w których ciąg jest wymuszony pracą urządzeń mechanicznych, oraz kominy przemysłowe i wolno stojące – osoba z uprawnieniami budowlanymi odpowiedniej specjalności.

Protokół z okresowej kontroli przewodów kominowych sporządza się w formie elektronicznej w systemie Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków (CEEB). Co powinno się w nim znaleźć, wyjaśniamy w tekście co zawiera protokół kominiarski, a zasady samej kontroli – w artykule przegląd kominiarski: kto jest zobowiązany i jak często.

Jak często czyścić przewody wentylacyjne?

Rozporządzenie MSWiA z 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów w § 34 określa minimalną częstotliwość usuwania zanieczyszczeń w obiektach lub ich częściach, w których odbywa się spalanie paliwa stałego, ciekłego lub gazowego. Terminy dla przewodów dymowych i spalinowych dotyczą okresów ich użytkowania:

Kontrola i czyszczenie to dwie różne czynności. Kominiarz z kwalifikacjami wymaganymi do danej kontroli może wykonać obie podczas jednej wizyty. Miesięczny termin dla palenisk gastronomicznych nie jest automatycznie terminem czyszczenia każdego kuchennego kanału wyciągowego — jego czyszczenie trzeba dostosować do warunków użytkowania i odkładania się tłuszczu.

Wentylacja grawitacyjna: co sprawdza kominiarz?

Wentylację grawitacyjną kontroluje co najmniej raz w roku mistrz kominiarski lub osoba z uprawnieniami budowlanymi. Sprawdza drożność kanałów, przepływ powietrza, stan kratek i wylotów oraz dopływ powietrza zewnętrznego.

To najpopularniejszy rodzaj wentylacji w starszych budynkach. W wentylacji grawitacyjnej powietrze napływa przez nieszczelności okien, nawiewniki lub kratki, a uchodzi kanałami wentylacyjnymi dzięki różnicy temperatur i ciśnień.

Co sprawdza kontrola wentylacji grawitacyjnej

• Drożność przewodów (brak gniazd ptaków, gruzu, zanieczyszczeń).
• Kierunek i wielkość przepływu w kanałach – anemometr mierzy prędkość powietrza, pomocną w wyznaczaniu strumienia, a nie bezpośrednio podciśnienie kominowe.
• Szczelność i stan techniczny przewodów.
• Stan kratek wentylacyjnych i ich zgodność z przeznaczeniem pomieszczeń.
• Dopływ powietrza zewnętrznego, np. przez nawiewniki, oraz przepływ między pomieszczeniami, np. przez otwory lub podcięcia w drzwiach łazienki.
• Stan wylotów ponad dachem.

Najczęstsze problemy z wentylacją grawitacyjną

• Szczelne okna bez nawiewników – wentylacja przestaje działać, pojawia się wilgoć i pleśń, a przy urządzeniach gazowych ryzyko cofania spalin.
• Zasłonięte lub zaklejone kratki.
• Niewłaściwe podłączenie wentylatorów kuchennych do kanałów grawitacyjnych, szczególnie zbiorczych – może zakłócać wentylację w innych lokalach.
• Ciąg wsteczny – zwłaszcza latem, przy wysokich temperaturach zewnętrznych lub przy działającym okapie w sąsiednim mieszkaniu.

Ciąg w kanale grawitacyjnym zależy od pogody. Pojedynczy pomiar w ciepły dzień może wypaść słabiej niż zimą – kominiarz powinien to uwzględnić. Jak samodzielnie wstępnie sprawdzić, czy kratka ciągnie, opisujemy w tekście zatkana kratka wentylacyjna, a znaczenie przepływu powietrza dla bezpieczeństwa – w artykule przepływ powietrza w mieszkaniu.

Wentylacja mechaniczna: kto robi przegląd i co obejmuje?

Kanały wentylacji mechanicznej – wywiewnej i nawiewno-wywiewnej – kontroluje co najmniej raz w roku osoba z uprawnieniami budowlanymi odpowiedniej specjalności. Kwalifikacje kominiarskie nie wystarczą, bo ciąg w kanałach jest wymuszony pracą urządzeń mechanicznych.

Wentylacja mechaniczna, w której powietrze przetłaczają wentylatory, działa głównie w budynkach usługowych, biurowych i nowszych mieszkalnych.

Zakres przeglądu wentylacji mechanicznej

Przegląd wentylacji mechanicznej obejmuje:

• stan i drożność kanałów, czystość wewnętrznych powierzchni,
• działanie wentylatorów, pasków napędowych, łożysk,
• filtry – stopień zabrudzenia, wymiana,
• przepustnice, klapy, tłumiki,
• automatyka i sterowanie,
• pomiar przepływu powietrza i porównanie z projektem,
• szczelność połączeń kanałów,
• klapy przeciwpożarowe – jeśli występują, mają osobny reżim przeglądów jako urządzenia przeciwpożarowe.

W kuchniach zakładów gastronomicznych kanały wyciągowe wymagają częstego czyszczenia – osady tłuszczu są poważnym zagrożeniem pożarowym. Wymagania dla wentylacji w biurach i lokalach usługowych opisujemy w artykule wentylacja mechaniczna w biurze.

Kontrole energetyczne dużych systemów klimatyzacji i wentylacji

Ustawa o charakterystyce energetycznej budynków przewiduje dla dużych systemów dodatkowe kontrole, niezależne od rocznej kontroli przewodów:

Kotły mają odrębne progi i terminy. Progi nie dotyczą mocy elektrycznej wentylatorów ani samodzielnej centrali rekuperacyjnej. Zarządca powinien sprawdzić właściwy zakres kontroli i ustawowe zwolnienia.

Rekuperacja: jak często serwisować rekuperator?

Przepisy nie określają harmonogramu przeglądów samej centrali rekuperacyjnej – obowiązują zalecenia producenta, zwykle przegląd co 1–2 lata i kontrola filtrów co 3–6 miesięcy. Kanały wentylacyjne instalacji z rekuperatorem nadal podlegają corocznej kontroli z art. 62 Prawa budowlanego, a serwis centrali jej nie zastępuje.

Rekuperator to centrala wentylacji nawiewno-wywiewnej z wymiennikiem ciepła do odzysku ciepła. Dlaczego w szczelnych nowych budynkach rekuperacja jest często koniecznością, piszemy w tekście wentylacja w nowym budownictwie.

Harmonogram serwisu rekuperatora

Poniższe terminy są orientacyjne — pierwszeństwo ma instrukcja konkretnego modelu oraz obowiązujące wymagania prawne. Filtry czyści się tylko wtedy, gdy producent to dopuszcza; metoda czyszczenia wymiennika zależy od jego konstrukcji.

Najczęstsze problemy z rekuperacją

• brudne filtry zwiększają opory przepływu: przy stałych obrotach może spadać przepływ, a przy regulacji stałego przepływu rosnąć obroty i zużycie energii, do granic możliwości centrali,
• zamarzanie wymiennika zimą – jeśli centrala nie ma skutecznej ochrony (nagrzewnica wstępna, gruntowy wymiennik ciepła, automatyka),
• niezbilansowane przepływy – nadciśnienie lub podciśnienie w budynku,
• hałas – zużyte łożyska, niewłaściwe prędkości powietrza w kanałach.

Czy wentylacja mechaniczna może pracować przy kotle gazowym?

Nie zawsze. Zgodnie z § 150 ust. 9 warunków technicznych mechaniczna wentylacja wyciągowa jest zabroniona w pomieszczeniu z urządzeniem gazowym, które pobiera powietrze do spalania z pomieszczenia i odprowadza spaliny grawitacyjnie. Ustęp 10 przewiduje wyjątek dla wentylacji nawiewno-wywiewnej zrównoważonej lub nadciśnieniowej.

Kocioł lub podgrzewacz z otwartą komorą spalania pobiera powietrze z pomieszczenia, a w typowych starszych urządzeniach spaliny odprowadzane są grawitacyjnie. W połączeniu z mechaniczną wentylacją wywiewną, mocnym okapem kuchennym lub zbyt szczelnymi oknami może dojść do cofania spalin i zatrucia tlenkiem węgla.

Skorzystanie z wyjątku dla wentylacji zrównoważonej lub nadciśnieniowej wymaga właściwego projektu i sprawdzenia warunków pracy, także przy działaniu okapu i innych wyciągów.

Zasady dla budynków, w których wentylacja współpracuje z urządzeniami gazowymi:

• przy rekuperacji korzystnym rozwiązaniem są kotły i podgrzewacze z zamkniętą komorą spalania, pobierające powietrze do spalania z zewnątrz; zgodność układu z przepisami powinien ocenić projektant lub uprawniony specjalista,
• kontrolę instalacji gazowej w budynkach mieszkalnych przeprowadza się równocześnie z kontrolą przewodów wentylacyjnych i spalinowych,
• czujnik tlenku węgla jest ważnym zabezpieczeniem, a w pomieszczeniach objętych przepisami jego montaż jest obowiązkowy; nie zastępuje sprawnej wentylacji ani kontroli. Gdzie go montować i ile czujników potrzeba, opisujemy w tekście czujnik CO w domu.

Obowiązek czujki CO z § 28a rozporządzenia przeciwpożarowego dotyczy pomieszczeń ze spalaniem paliw w lokalach mieszkalnych oraz określonych lokalach użytkowych przeznaczonych na pobyt ludzi w strefach ZL. Nie obejmuje urządzeń z zamkniętą komorą spalania ani gazowych urządzeń do przygotowania posiłków. Terminy wynikają z przepisów przejściowych nowelizacji z 21 listopada 2024 r.: