Protokół próby szczelności gazu: co sprawdzić w dokumencie?

Czym różni się protokół próby od protokołu przeglądu?

Protokół próby dokumentuje badanie nowej lub przebudowanej instalacji bez gazu, a protokół przeglądu – coroczną kontrolę czynnej instalacji. To dwa różne dokumenty:

• protokół z próby szczelności – dokumentuje główną próbę wykonaną na instalacji bez gazu, po wykonaniu, przebudowie lub remoncie instalacji,
• protokół z kontroli okresowej – dokumentuje coroczny przegląd na podstawie art. 62 Prawa budowlanego; jego minimalną treść określa art. 62a.

Artykuł dotyczy głównej próby instalacji w budynkach mieszkalnych, opisanej w § 44–45 rozporządzenia MSWiA z 16 sierpnia 1999 r. Wymagań tych nie należy automatycznie przenosić na instalacje przemysłowe. Sprawdzenie połączeń po serwisie lub podłączeniu urządzenia jest odrębną czynnością i nie zawsze oznacza główną próbę całej instalacji.

Rozporządzenie wymaga sporządzenia protokołu i określa podpisy, ale nie narzuca jednego formularza. Poniższa lista obejmuje także dane potrzebne do weryfikacji badania i dobrą praktykę dokumentowania. Dodatkowe wymagania mogą wynikać z projektu, umowy lub procedury operatora; nie każda pozycja listy jest osobnym obowiązkowym polem ustawowego wzoru.

Co powinien zawierać protokół próby szczelności?

1. Identyfikacja obiektu i instalacji

• adres budynku i numer lokalu,
• inwestor lub właściciel,
• rodzaj gazu (gaz ziemny, LPG),
• zakres badanej instalacji – cała czy wskazany odcinek (np. jednoznacznie oznaczony odcinek za gazomierzem, z podaniem granic i wyłączeń z badania),
• podstawowe dane techniczne: materiał przewodów, średnice, przybliżona długość, rodzaj połączeń.

Ogólnik „instalacja gazowa w lokalu” bez wskazania zakresu utrudnia później ustalenie, co faktycznie zbadano.

2. Warunki próby

• czynnik próbny – sprężone powietrze lub gaz obojętny (np. azot),
• ciśnienie próbne – wartość w MPa lub kPa,
• czas stabilizacji – ile czasu minęło od napełnienia do rozpoczęcia pomiaru,
• czas trwania próby – właściwy pomiar,
• informacja o odłączeniu odbiorników, zaślepieniu końcówek i pominięciu gazomierzy podczas badania.

Dla opisanej głównej próby § 44 określa ciśnienie 0,05 MPa, a dla instalacji lub jej części znajdującej się w pomieszczeniu mieszkalnym lub zagrożonym wybuchem – 0,1 MPa. Pomieszczenie mieszkalne nie oznacza każdego pomieszczenia w budynku mieszkalnym. W razie wątpliwości poproś o wskazanie podstawy doboru parametru dla badanego odcinka.

Wynik jest pozytywny, jeżeli przez 30 minut od ustabilizowania ciśnienia nie nastąpi jego spadek. Czas stabilizacji nie zastępuje właściwego czasu pomiaru. Dla porównania jednostek: 0,05 MPa = 50 kPa = 0,5 bar.

Próbę przeprowadza się oddzielnie dla części przed gazomierzami i pozostałej części instalacji, z pominięciem gazomierzy. Samo zamknięcie zaworu przy urządzeniu nie zastępuje wymaganego odłączenia odbiornika. Opis przygotowania pomaga zweryfikować zakres usługi; nie jest instrukcją samodzielnego badania.

3. Przyrząd pomiarowy

• typ manometru,
• zakres pomiarowy i klasa dokładności,
• numer fabryczny,
• identyfikacja i data dokumentu potwierdzającego właściwości metrologiczne oraz podstawa przyjętego terminu kolejnego sprawdzenia lub wzorcowania.

§ 44 wskazuje manometr klasy 0,6 i zakres 0–0,06 MPa przy próbie 0,05 MPa albo 0–0,16 MPa przy próbie 0,1 MPa. Nieodpowiedni zakres lub dokładność mogą utrudnić wykrycie spadku ciśnienia.

Przepis posługuje się określeniem „świadectwo legalizacji”, ale legalizacja i wzorcowanie nie są tym samym. Według wyjaśnień GUM współczesna prawna kontrola metrologiczna obejmuje w kategorii manometrów manometry do opon, a nie dowolny manometr techniczny. Nie należy więc żądać dokumentu, którego urząd miar nie wydaje dla danego przyrządu, ani bez wyjaśnienia utożsamiać go ze świadectwem wzorcowania. Poproś wykonawcę o wskazanie sposobu udokumentowania przydatności użytego manometru do tej próby.

Świadectwo wzorcowania opisuje wyniki wzorcowania. Nie ma jednego uniwersalnego okresu jego „ważności” dla wszystkich manometrów; terminy ponownych wzorcowań wynikają z nadzoru nad przyrządem, warunków używania i właściwych wymagań.

4. Wynik

• ciśnienie na początku i na końcu pomiaru,
• jednoznaczne stwierdzenie: „wynik pozytywny – instalacja szczelna” albo „wynik negatywny”,
• przy wyniku negatywnym – odnotowane nieprawidłowości; jeżeli ustalono przyczynę, także jej opis,
• odrębna informacja o późniejszej naprawie oraz wyniku i dacie ponownej próby.

Spadek ciśnienia nie pozwala uznać wyniku za pozytywny, ale miejsce i przyczynę trzeba dopiero ustalić, uwzględniając także zestaw pomiarowy i warunki badania. Przy wyniku negatywnym instalacji nie wolno napełniać gazem.

5. Podpisy i kwalifikacje

§ 44 ust. 8 wymaga podpisów właściciela budynku oraz wykonawcy instalacji gazowej. Podpis właściciela nie jest opcjonalny. Jeśli działa przedstawiciel, należy wskazać, kogo reprezentuje i na jakiej podstawie.

Sprawdź również:

• dane i podpis osoby wykonującej badanie oraz jej rolę,
• dane kwalifikacji odpowiednich do wykonanych czynności, ich zakres i aktualność,
• datę i miejsce próby,
• dodatkowe podpisy kierownika robót lub inspektora, jeśli wynikają z organizacji robót i wymaganej dokumentacji.

Dodatkowe podpisy nie zastępują podpisów wskazanych w rozporządzeniu.

Jakie zapisy w protokole powinny zaniepokoić?

Niepokój powinny budzić brak wartości liczbowych, brak danych manometru i brak podpisu właściciela budynku:

Kiedy protokół przestaje być aktualny?

Protokół dokumentuje stan w dniu próby i pozostaje częścią historii instalacji. Nie gwarantuje jednak jej późniejszej szczelności. Główna próba jest wymagana przed użytkowaniem nowej instalacji oraz po jej przebudowie lub remoncie.

Sprawdź też dwa odrębne terminy:

• jeśli instalacji nie napełniono gazem w ciągu 6 miesięcy od głównej próby, próbę trzeba powtórzyć;
• jeśli instalację wyłączono z użytkowania na ponad 6 miesięcy, przed jej ponownym użytkowaniem wymagana jest główna próba.

Nie oznacza to obowiązku powtarzania głównej próby co pół roku podczas normalnej eksploatacji. Takie przesłanki ponownego badania wskazuje również formularz zgłoszenia gotowości PSG.

Po pracach serwisowych rodzaj sprawdzenia zależy od ich zakresu – samo podłączenie urządzenia nie oznacza automatycznie głównej próby całej instalacji. Po pożarze, zalaniu lub pracach mogących uszkodzić przewody fachowiec ocenia stan i ustala zakres badań przed dalszym użytkowaniem.

Gdzie przechowywać protokół?

Protokół przechowuj z dokumentacją techniczną budynku lub lokalu przez cały okres użytkowania instalacji:

• Budynki z książką obiektu budowlanego – protokół zachowuje się w dokumentacji instalacji przechowywanej z dokumentami obiektu. Dokument głównej próby należy odróżnić od protokołu kontroli okresowej i wpisu o tej kontroli w KOB.
• Domy jednorodzinne – nie prowadzą KOB, ale właściciel powinien przechowywać protokół razem z projektem i dokumentacją powykonawczą.
• Mieszkania – kopię warto mieć u siebie, nawet jeśli oryginał trafił do zarządcy lub operatora.

Protokół przydaje się przy sprzedaży nieruchomości, wymianie kotła i likwidacji szkody.

Co zrobić, jeśli protokół budzi wątpliwości?

Najpierw poproś wykonawcę o wyjaśnienie, a dopiero potem rozważ powtórzenie próby:

• Poproś wykonawcę o wyjaśnienie i uzupełnienie braków na podstawie rzeczywistych zapisów z badania.
• Sprawdź kwalifikacje osoby podpisującej.
• Porównaj dokument z zakresem wykonanych prac. Jeśli wyniku nie da się wiarygodnie potwierdzić, zleć niezależną ocenę i ustalenie potrzebnych badań, w tym ewentualnej ponownej próby.
• Nie potwierdzaj bez zastrzeżeń kompletności dokumentacji, jeśli widzisz istotne braki. Wyjaśnij je przed wykorzystaniem protokołu do uruchomienia instalacji.

Brak wpisu nie dowodzi, że pomiaru nie wykonano. Uzupełnienie powinno jednak wynikać z wiarygodnej dokumentacji: nie należy dopisywać domyślnych wartości, przedstawiać niepewnych wspomnień jako pomiarów ani antydatować dokumentu. Korekta powinna pozwalać ustalić, kto i kiedy jej dokonał.