Opisane niżej wymagania głównej próby dotyczą instalacji w budynkach mieszkalnych, objętych rozporządzeniem MSWiA z 16 sierpnia 1999 r. (§ 44–45), ale nie należy automatycznie przenosić ich na sieci gazowe czy instalacje przemysłowe.
Czym różni się próba szczelności od kontroli szczelności?
| Główna próba szczelności | Kontrola szczelności | |
|---|---|---|
| Kiedy | Nowa instalacja, przebudowa, remont, wyłączenie na ponad 6 miesięcy | Coroczny przegląd, kontrola eksploatacyjna |
| Stan instalacji | Bez gazu, odłączona od sieci | Zwykle czynna, pod ciśnieniem roboczym; zależnie od metody |
| Czynnik | Sprężone powietrze lub gaz obojętny | Gaz w instalacji |
| Metoda | Manometr, pomiar spadku ciśnienia w czasie | Detektor gazu, oględziny, ewentualnie pomiar ciśnienia |
| Ciśnienie | Próbne, wyższe od roboczego | Robocze |
| Dokument | Protokół z próby szczelności | Protokół kontroli okresowej (art. 62a Pb) lub dokument sprawdzenia serwisowego |
| Cel | Potwierdzenie szczelności – jeden z warunków uruchomienia | Ocena bieżącego stanu technicznego |
Na czym polega główna próba szczelności?
(nazywaną też próbą ciśnieniową) wykonuje się na instalacji bez gazu palnego. Pozytywny wynik jest jednym z warunków napełnienia jej gazem.
Kiedy wymagana jest główna próba szczelności?
Zgodnie z § 44 rozporządzenia główną próbę przeprowadza się przed przekazaniem instalacji do użytkowania:
- po wykonaniu nowej instalacji,
- po jej przebudowie lub remoncie,
- po wyłączeniu jej z użytkowania na okres dłuższy niż 6 miesięcy.
Istnieje też drugi, odrębny termin: jeśli instalacji nie napełniono gazem w ciągu 6 miesięcy od głównej próby, próbę trzeba powtórzyć (§ 45). Nie oznacza to obowiązku wykonywania jej co pół roku podczas normalnej eksploatacji.
Po pożarze, osiadaniu budynku lub innym zdarzeniu mogącym uszkodzić przewody fachowiec powinien ocenić stan instalacji i określić zakres napraw oraz badań przed ponownym użyciem. Sam serwis kotła lub podłączenie kuchenki nie oznacza automatycznie głównej próby całej instalacji – wymaga natomiast sprawdzenia szczelności objętych pracami połączeń.
Jak przebiega próba szczelności instalacji gazowej?
Poniższy opis wyjaśnia zakres usługi wykonywanej przez osobę z odpowiednimi kwalifikacjami; nie jest instrukcją samodzielnego badania.
- Instalację przygotowuje się bez gazu palnego, odłącza urządzenia gazowe i zaślepia końcówki. Samo zamknięcie zaworu przy odbiorniku nie zastępuje jego odłączenia. Badanie wykonuje się oddzielnie dla części przed gazomierzami i pozostałej części, z pominięciem gazomierzy.
- Oczyszczoną instalację, przed pokryciem zabezpieczeniem antykorozyjnym, z otwartymi kurkami w badanym odcinku, napełnia się powietrzem lub gazem obojętnym.
- Po ustabilizowaniu ciśnienia rozpoczyna się pomiar manometrem o wymaganej klasie dokładności i zakresie.
- Wynik jest pozytywny, jeżeli przez 30 minut od ustabilizowania ciśnienia nie wystąpi jego spadek.
§ 44 określa ciśnienie próbne 0,05 MPa, a dla instalacji lub jej części znajdującej się w pomieszczeniu mieszkalnym lub zagrożonym wybuchem – 0,1 MPa. „Pomieszczenie mieszkalne” nie oznacza każdego pomieszczenia w budynku mieszkalnym. Wykonawca powinien dobrać właściwe parametry do lokalizacji badanego odcinka. Rozporządzenie wymaga manometru klasy 0,6 ze świadectwem legalizacji, o zakresie 0–0,06 MPa dla próby 0,05 MPa lub 0–0,16 MPa dla próby 0,1 MPa.
Z próby sporządza się protokół podpisany przez właściciela budynku i wykonawcę instalacji gazowej. Aby wynik dało się zweryfikować, dokument powinien identyfikować badany zakres, czynnik, ciśnienie, czas i wynik pomiaru, użyty przyrząd oraz wykonawcę badania. Dane próby są potrzebne także przy zgłoszeniu operatorowi gotowości instalacji do napełnienia gazem.
Na czym polega kontrola szczelności?
Kontrolę szczelności wykonuje się zwykle na czynnej instalacji zawierającej gaz pod ciśnieniem roboczym. Gaz nie musi w tym czasie przepływać do pracujących urządzeń; sposób badania dobiera kontrolujący. Jest jednym z elementów corocznego przeglądu z art. 62 Prawa budowlanego, ale nie całym przeglądem.
Jakimi metodami sprawdza się szczelność instalacji?
- Detektor gazu – urządzenie wykrywające metan (lub propan przy LPG) przy połączeniach, zaworach, gazomierzu i podłączeniach urządzeń.
- Oględziny – stan połączeń, korozja, uszkodzenia mechaniczne, mocowanie przewodów.
- Pomiar ciśnienia na instalacji odciętej od sieci – w niektórych przypadkach, gdy zachodzi podejrzenie nieszczelności lub wymaga tego zakres kontroli.
- Środki pianotwórcze – do lokalizacji miejsca nieszczelności.
Detektor musi być sprawny, odpowiedni do badanego gazu oraz sprawdzany i kalibrowany zgodnie z instrukcją producenta. Nie należy utożsamiać tych zasad z wymaganiami dla manometru używanego do głównej próby.
Kiedy wykonuje się kontrolę szczelności?
- Przy corocznym przeglądzie instalacji.
- Przy wymianie lub podłączeniu kuchenki czy kotła (sprawdzenie szczelności połączeń pod ciśnieniem roboczym).
- Po wymianie butli w – tu sprawdzenie wykonuje użytkownik zgodnie z instrukcją dostawcy butli albo przedstawiciel dostawcy.
- Przy zgłoszeniu zapachu gazu (po zabezpieczeniu miejsca przez pogotowie gazowe).
W instalacjach LPG obowiązują dodatkowe zasady z § 48 rozporządzenia: po wymianie lub remoncie instalacji z rur stalowych sztywnych o długości ponad 2 m wymagana jest główna próba, a przy długości do 2 m – sprawdzenie pod ciśnieniem roboczym gazu. Kontrola po wymianie butli nie zastępuje tych badań.
Dlaczego przegląd roczny to nie próba szczelności?
Coroczna kontrola z art. 62 Prawa budowlanego nie wymaga wykonywania głównej próby szczelności. Metoda badania podczas kontroli okresowej powinna być dobrana do jej celu i stanu instalacji. Z drugiej strony sam pomiar detektorem nie wyczerpuje przeglądu – kontrolujący musi ocenić stan techniczny całej instalacji, armaturę odcinającą, warunki wentylacji i wykonanie wcześniejszych zaleceń.
Kontrolę okresową instalacji gazowej może przeprowadzić osoba z odpowiednimi uprawnieniami budowlanymi albo kwalifikacjami wymaganymi przy wykonywaniu dozoru nad eksploatacją urządzeń, instalacji i sieci gazowych. Same kwalifikacje do wykonywania prac instalacyjnych nie oznaczają uprawnienia do kontroli okresowej.
Po usunięciu nieszczelności trzeba potwierdzić szczelność przed wznowieniem użytkowania. Rodzaj i zakres badania zależą od wykonanych prac: remont lub przebudowa wymagają głównej próby, natomiast sprawdzenie połączenia urządzenia po czynnościach serwisowych jest odrębną kontrolą.
Co, jeśli instalacja gazowa jest nieszczelna?
Co po negatywnym wyniku głównej próby?
Spadek ciśnienia nie pozwala uznać wyniku za pozytywny. Wykonawca sprawdza szczelność instalacji i zestawu pomiarowego oraz warunki badania, w tym stabilizację temperatury. Po ustaleniu i usunięciu przyczyny powtarza próbę. Dopóki wynik nie jest pozytywny, instalacja nie może zostać napełniona gazem.
Co po wykryciu nieszczelności podczas kontroli okresowej?
Wykrycie wycieku gazu to sytuacja zagrożenia. Nieprawidłowości mogące spowodować wybuch, pożar lub zatrucie muszą zostać usunięte w czasie kontroli albo bezpośrednio po niej (art. 70 Prawa budowlanego). Kontrolujący odnotowuje to w protokole i niezwłocznie przekazuje jego kopię do nadzoru budowlanego. Instalację lub jej zagrożoną część należy wyłączyć z użytkowania do czasu usunięcia zagrożenia.
Czujesz gaz? Nie czekaj na umówiony przegląd. Nie używaj ognia ani przełączników elektrycznych i szybko opuść zagrożone miejsce i z bezpiecznej odległości zadzwoń pod 992 w przypadku gazu sieciowego, a przy bezpośrednim zagrożeniu życia lub pożarze – pod 112.
Ile kosztuje próba i kontrola szczelności gazu?
Cena zależy od rodzaju badania, wielkości i dostępności instalacji, przygotowania jej do próby, dojazdu oraz zakresu dokumentacji. Dodatkowo płatne mogą być naprawy i ponowne badanie po wyniku negatywnym, więc ostatecznie poproś o wycenę z określeniem, czy obejmuje główną próbę, pełną kontrolę okresową, czy tylko sprawdzenie połączeń po serwisie urządzenia. Ważne są szczegóły.