Dlaczego porażenie prądem może zagrażać życiu?
O skutkach nie decyduje samo napięcie zapisane na urządzeniu. Znaczenie mają natężenie prądu przepływającego przez ciało, czas kontaktu, droga przepływu, rodzaj prądu oraz stan skóry. Wilgoć obniża opór skóry, dlatego ten sam kontakt w łazience, na mokrej posadzce albo przy spoconych dłoniach może być znacznie groźniejszy niż w suchym otoczeniu. Szczególnie niebezpieczna jest droga przez klatkę piersiową, na przykład od ręki do ręki albo od ręki do stopy, ponieważ prąd może wtedy oddziaływać na serce i mięśnie oddechowe.
Prąd przemienny o częstotliwości sieciowej może wywołać silny, utrzymujący się skurcz mięśni. Poszkodowany czasem nie potrafi sam puścić przewodu, choć jest przytomny. Dłuższy kontakt zwiększa ryzyko zaburzeń rytmu serca, zatrzymania krążenia, uszkodzenia nerwów i mięśni oraz oparzeń. Widoczny punkt wejścia może być niewielki, a uszkodzenie pod skórą znacznie rozleglejsze.
Porażenie powoduje też urazy pośrednie. Nagły skurcz może odrzucić człowieka od urządzenia, doprowadzić do upadku z drabiny, złamania albo urazu głowy. Z kolei może wywołać ciężkie oparzenia termiczne i uszkodzenie wzroku bez bezpośredniego dotknięcia przewodu.
Jakie objawy porażenia prądem powinny zaniepokoić?
Objawy mogą pojawić się od razu albo ujawnić dopiero po zdarzeniu. Część z nich wynika bezpośrednio z przepływu prądu, inne z oparzenia, silnego skurczu mięśni lub upadku. Stan poszkodowanego może się zmieniać, dlatego osoba, która odzyskała przytomność, nie powinna zostawać sama do czasu uzyskania pomocy.
| Objaw lub okoliczność | Dlaczego wymaga uwagi | Właściwa reakcja |
|---|---|---|
| brak prawidłowego oddechu, brak reakcji | możliwe zatrzymanie krążenia | 112 lub 999, natychmiastowa RKO i AED |
| utrata przytomności, drgawki, splątanie | możliwe niedotlenienie, zaburzenie rytmu lub uraz głowy | pilna pomoc ratownictwa medycznego |
| ból w klatce, kołatanie serca, duszność | możliwe zaburzenia pracy serca lub oddychania | pilna ocena medyczna |
| oparzenie, silny ból, drętwienie albo osłabienie kończyny | możliwe głębokie uszkodzenie tkanek, nerwów lub naczyń | niezwłoczna ocena medyczna |
| upadek, ból szyi, głowy lub kręgosłupa | możliwy uraz wtórny | nie przemieszczaj bez konieczności; wezwij pomoc |
| wysokie napięcie, piorun, kontakt w wodzie | podwyższone ryzyko ciężkich obrażeń wewnętrznych | wezwanie służb i pilna ocena medyczna |
Brak objawów bezpośrednio po krótkim kontakcie nie pozwala świadkowi samodzielnie ocenić, czy doszło do urazu wewnętrznego. Po realnym przepływie prądu przez ciało warto skontaktować się z personelem medycznym i opisać napięcie, czas kontaktu, drogę przepływu, utratę przytomności, kontakt z wodą oraz choroby serca. O tym, czy potrzebne są EKG, obserwacja lub dalsze badania, powinien zdecydować medyk. W przypadku objawów z tabeli, dziecka, ciąży, wszczepionego rozrusznika lub defibrylatora nie należy odkładać oceny.
Jak udzielić pierwszej pomocy przy porażeniu prądem?
Najpierw rozejrzyj się i ustal, czy do poszkodowanego można podejść. Woda na podłodze, uszkodzony przewód, metalowa obudowa urządzenia albo zerwana linia mogą sprawić, że zagrożona jest cała strefa, a nie tylko punkt kontaktu. W domu warto wcześniej pokazać wszystkim domownikom główny wyłącznik, zadbać o łatwy dostęp do rozdzielnicy i utrzymywać telefon w miejscu, z którego szybko można wezwać pomoc. Takie przygotowanie skraca reakcję bez dokładania kolejnej procedury w chwili stresu.
- Nie dotykaj poszkodowanego przed odłączeniem zasilania. Wyłącz właściwy obwód lub wyłącznik główny. Wtyczkę wyjmij tylko wtedy, gdy można zrobić to bez wejścia w mokrą strefę i bez kontaktu z uszkodzonym elementem.
- Przy domowej instalacji niskiego napięcia, gdy nie można szybko użyć wyłącznika, źródło można odsunąć suchym przedmiotem nieprzewodzącym, na przykład drewnianym kijem lub elementem z tworzywa. Nie używaj metalu ani wilgotnych przedmiotów. Przy linii energetycznej lub wysokim napięciu nie zbliżaj się do przewodu ani nie próbuj go odsuwać; wezwij 112 oraz pogotowie energetyczne i czekaj na potwierdzenie wyłączenia napięcia.
- Gdy kontakt z prądem został bezpiecznie przerwany, sprawdź reakcję poszkodowanego. Jeśli nie reaguje, udrożnij drogi oddechowe i przez maksymalnie 10 sekund oceń, czy oddycha prawidłowo.
- Zadzwoń pod 112 lub 999 albo wskaż konkretną osobę, która wykona telefon. Przekaż, że doszło do porażenia, opisz stan poszkodowanego i powiedz, czy źródło napięcia zostało odłączone.
- Jeśli poszkodowany nie oddycha prawidłowo, rozpocznij : 30 uciśnięć i 2 oddechy. Jeżeli nie wykonujesz oddechów, prowadź nieprzerwane uciśnięcia z częstością 100–120 na minutę. Użyj , gdy tylko będzie dostępne, i wykonuj jego polecenia.
- Jeśli osoba jest nieprzytomna, ale oddycha prawidłowo i nie podejrzewasz urazu uniemożliwiającego obrót, ułóż ją w pozycji bezpiecznej. Kontroluj oddech do przyjazdu zespołu ratownictwa medycznego. Przy oparzeniu po przerwaniu kontaktu z prądem osłoń ranę jałowym opatrunkiem; nie nakładaj maści, tłuszczu ani lodu.
Czego nie robić po porażeniu?
Nie wolno chwytać człowieka gołymi rękami, dopóki prąd może na niego działać, ani odsuwać źródła metalowym narzędziem. Nie należy też wchodzić do wody, w której znajduje się urządzenie elektryczne, lub zakładać, że wyłączony pilotem sprzęt jest odłączony od sieci. Najpewniejsze jest wyłączenie obwodu w rozdzielnicy, o ile można do niej bezpiecznie dotrzeć.
Po przerwaniu kontaktu nie podawaj poszkodowanemu jedzenia ani napojów i nie pozwalaj mu od razu wracać do pracy. Oparzeń nie smaruje się domowymi preparatami i nie przebija pęcherzy. Nie należy również skupiać się wyłącznie na śladzie na skórze, bo ważniejsze mogą być zaburzenia oddechu, uraz po upadku albo uszkodzenie tkanek przebiegające głębiej.
Kiedy po porażeniu potrzebna jest pomoc medyczna?
Numer 112 lub 999 jest właściwy, gdy występuje utrata przytomności, nieprawidłowy oddech, ból w klatce, kołatanie serca, duszność, drgawki, splątanie, rozległe oparzenie, silny ból, objawy neurologiczne albo uraz po upadku. Służby należy wezwać także po kontakcie z wysokim napięciem, piorunem lub prądem w wodzie. Dyspozytor może jednocześnie prowadzić świadka przez dalsze czynności.
Przy krótkim kontakcie z instalacją domową i braku dolegliwości ryzyko ciężkich powikłań może być mniejsze, ale nie ocenia się go wyłącznie po samopoczuciu. Znaczenie mają okoliczności zdarzenia i droga przepływu prądu. Zasięgnij porady medycznej, zwłaszcza gdy prąd mógł przepłynąć przez klatkę piersiową, kontakt trwał dłużej, ręka zacisnęła się na przewodzie, pojawiło się oparzenie lub poszkodowany należy do grupy podwyższonego ryzyka.
Wyładowanie elektrostatyczne, na przykład pojedyncza iskra po przejściu po dywanie, nie jest tym samym co porażenie z instalacji lub urządzenia. Jeżeli jednak nie wiadomo, z jakiego źródła pochodził impuls, bezpieczniej potraktować zdarzenie jak kontakt z prądem i skonsultować dalsze postępowanie.
Jak instalacja ogranicza ryzyko porażenia?
Ochrona przeciwporażeniowa działa warstwowo. Izolacja ma zapobiegać dotknięciu części czynnych, tworzy drogę dla prądu uszkodzeniowego, a prawidłowo dobrane zabezpieczenia mają odpowiednio szybko odłączyć zasilanie. o znamionowym prądzie różnicowym 30 mA jest ochroną uzupełniającą stosowaną w obwodach, w których ryzyko kontaktu jest szczególnie istotne. Ogranicza czas przepływu prądu, ale nie chroni w każdej sytuacji i nie zastępuje pozostałych środków ochrony.
Przycisk TEST sprawdza mechanizm wyzwalający aparatu w sposób przewidziany przez producenta. Jeżeli RCD po jego naciśnięciu nie odłącza zasilania, trzeba wezwać elektryka. Samo poprawne zadziałanie przycisku nie potwierdza jednak ciągłości PE, prawidłowego podłączenia wszystkich gniazd ani rzeczywistego prądu i czasu zadziałania. Te parametry sprawdza się przyrządem pomiarowym podczas kontroli instalacji. Częstotliwość użycia przycisku TEST należy przyjąć z oznaczenia na aparacie lub instrukcji producenta.
W codziennym użytkowaniu szczególną uwagę powinny zwracać pęknięte obudowy, luźne gniazda, przetarte przewody, ślady wilgoci i urządzenia, które powodują wyzwalanie RCD. Takiego sprzętu nie używa się ponownie do czasu ustalenia przyczyny. W łazience, kuchni, ogrodzie i garażu ryzyko zwiększają wilgoć, metalowe powierzchnie oraz kontakt z gruntem, dlatego prowizoryczne przedłużacze i urządzenia nieprzystosowane do warunków są szczególnie niebezpieczne.
Co sprawdzić w instalacji po zdarzeniu?
Jeżeli przyczyną porażenia mogła być usterka gniazda, przewodu, urządzenia lub rozdzielnicy, nie wystarczy ponownie włączyć zabezpieczenia. Podejrzany obwód powinien pozostać wyłączony do czasu oględzin. Elektryk ustala źródło uszkodzenia i, zależnie od zdarzenia, sprawdza stan izolacji, ciągłość przewodu PE, skuteczność samoczynnego wyłączenia zasilania oraz działanie RCD. Kontrola samego urządzenia nie zastępuje oceny instalacji, jeśli nie wiadomo, po której stronie powstała usterka.