Z jakich przepisów wynika obowiązek przeglądów sprzętu przeciwpożarowego?
Główne zasady określa rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów. Kluczowy jest § 3:
- urządzenia przeciwpożarowe oraz gaśnice przenośne i przewoźne poddaje się przeglądom technicznym i czynnościom konserwacyjnym zgodnie z Polskimi Normami, dokumentacją techniczno-ruchową i instrukcjami producentów,
- przeglądy i konserwację przeprowadza się w okresach ustalonych przez producenta, nie rzadziej niż raz w roku,
- węże hydrantów wewnętrznych raz na 5 lat poddaje się próbie ciśnieniowej na maksymalne ciśnienie robocze, zgodnie z normą dotyczącą konserwacji hydrantów,
- urządzenia przeciwpożarowe dopuszcza się do użytkowania po przeprowadzeniu prób i badań potwierdzających ich prawidłowe działanie.
Obowiązek utrzymywania urządzeń przeciwpożarowych i gaśnic w stanie pełnej sprawności dotyczy właścicieli, zarządców i użytkowników budynków – z wyjątkiem budynków mieszkalnych jednorodzinnych.
Czujki autonomiczne
i (np. montowane w mieszkaniach) są wyłączone z ogólnego reżimu przeglądów z § 3. Montuje się je, konserwuje i eksploatuje zgodnie z instrukcją producenta – zwykle oznacza to regularne testowanie przyciskiem, wymianę baterii i wymianę całej czujki po upływie okresu eksploatacji wskazanego przez producenta.
Jakie urządzenia podlegają przeglądom?
Przeglądom podlegają gaśnice, hydranty wewnętrzne i zewnętrzne, systemy sygnalizacji pożarowej, oświetlenie awaryjne, oddymianie, drzwi i klapy przeciwpożarowe oraz stałe urządzenia gaśnicze.
Gaśnice przenośne i przewoźne
- przegląd i konserwacja – zgodnie z instrukcją producenta, nie rzadziej niż raz w roku,
- zakres: oględziny, sprawdzenie plomby i zawleczki, stanu węża i dyszy, ciśnienia (w gaśnicach stałociśnieniowych), masy środka gaśniczego, stanu zbiornika, oznakowania i etykiety,
- konserwację wykonuje się z uwzględnieniem normy PN-EN 3-7 i dokumentacji producenta,
- po każdym użyciu gaśnicę należy ponownie napełnić lub wymienić – nawet jeśli była użyta tylko częściowo.
Na gaśnicy umieszcza się etykietę z datą przeglądu i datą następnego. Część gaśnic (zależnie od typu i pojemności) podlega dodatkowo przepisom o dozorze technicznym.
Hydranty wewnętrzne
- przegląd roczny zgodnie z PN-EN 671-3 – obejmuje m.in. pomiar ciśnienia i wydajności, stan węża, prądownicy, zaworu, szafki i oznakowania,
- próba ciśnieniowa węży – raz na 5 lat, na maksymalne ciśnienie robocze,
- bieżące kontrole wizualne – dostępność, kompletność, brak uszkodzeń.
Hydranty zewnętrzne i zasilanie wodne
Badanie wydajności i ciśnienia, kontrola stanu technicznego i oznakowania – zgodnie z normami i wymaganiami dla sieci wodociągowej przeciwpożarowej.
Systemy sygnalizacji pożarowej (SSP) i dźwiękowe systemy ostrzegawcze (DSO)
Przeglądy zgodnie z dokumentacją producenta i projektem, nie rzadziej niż raz w roku – w praktyce często kwartalnie lub półrocznie. Zakres obejmuje testy czujek, przycisków ręcznych, central, zasilania rezerwowego, sterowań i transmisji alarmu.
Oświetlenie awaryjne i ewakuacyjne
Zgodnie z praktyką opartą na normie PN-EN 50172:
- testy funkcjonalne – krótkie, regularnie (np. co miesiąc),
- test pełnego czasu pracy na zasilaniu awaryjnym – raz w roku,
- prowadzenie dziennika testów.
Pozostałe urządzenia
- klapy dymowe i systemy oddymiania – w tym zasilanie i sterowanie,
- drzwi przeciwpożarowe i ich samozamykacze, zwalniacze elektromagnetyczne,
- klapy przeciwpożarowe w kanałach wentylacyjnych,
- stałe urządzenia gaśnicze (tryskacze, gazowe),
- przeciwpożarowy wyłącznik prądu,
- dźwigi dla ekip ratowniczych.
Każde z tych urządzeń ma własny zakres przeglądu określony w normach i dokumentacji producenta.
Kto może wykonywać przeglądy?
Przepisy nie wprowadzają jednego państwowego uprawnienia do serwisu wszystkich urządzeń przeciwpożarowych. W praktyce:
- przeglądy wykonuje osoba kompetentna, przeszkolona w zakresie danego urządzenia,
- przy systemach (SSP, DSO, oddymianie, stałe urządzenia gaśnicze) producenci zwykle wymagają autoryzacji lub szkolenia serwisanta,
- prace przy instalacjach elektrycznych wymagają kwalifikacji elektrycznych.
Przy wyborze firmy sprawdź autoryzacje producentów zainstalowanych urządzeń i doświadczenie z obiektami podobnej wielkości.
Jak zorganizować przeglądy w budynku?
Przeglądy sprzętu przeciwpożarowego w budynku organizuje się w pięciu krokach: inwentaryzacja, harmonogram, umowa serwisowa, dokumentacja i usuwanie usterek.
1. Inwentaryzacja
Sporządź wykaz wszystkich urządzeń: gaśnic (typ, lokalizacja, data produkcji), hydrantów, systemów, drzwi, klap. W budynkach, dla których jest wymagana, podstawą jest instrukcja bezpieczeństwa pożarowego (IBP).
2. Harmonogram
Dla każdego urządzenia ustal częstotliwość przeglądu: minimum raz w roku albo częściej, jeśli wymaga tego producent lub norma. Dobrą praktyką jest zgrupowanie przeglądów w jednym lub dwóch terminach w roku, z wyjątkiem urządzeń wymagających częstszych testów.
3. Umowa serwisowa
Dla budynków z wieloma systemami opłaca się umowa ramowa z jedną firmą lub kilkoma wyspecjalizowanymi wykonawcami. Umowa powinna określać zakres, terminy, czas reakcji na awarię i formę dokumentacji.
4. Dokumentacja
Każdy przegląd kończy się protokołem. Przechowuj je razem z dokumentacją techniczną urządzeń, dziennikami testów i instrukcją bezpieczeństwa pożarowego. Są potrzebne przy czynnościach kontrolno-rozpoznawczych Państwowej Straży Pożarnej i przy likwidacji szkód.
5. Usuwanie usterek
Usterki wykryte podczas przeglądu usuwa się niezwłocznie. Niesprawne urządzenie przeciwpożarowe to realne ryzyko – i podstawa do nakazów ze strony straży pożarnej.
Co warto robić w domu jednorodzinnym?
Choć przepisy o utrzymaniu urządzeń przeciwpożarowych nie obejmują domów jednorodzinnych, warto:
- mieć gaśnicę (np. proszkową lub pianową) w kuchni lub kotłowni i serwisować ją zgodnie z instrukcją,
- zamontować czujki dymu i tlenku węgla oraz regularnie je testować,
- pamiętać o corocznej kontroli przewodów kominowych i ich czyszczeniu.